Kurs złotego a eksport – prosty kalkulator ryzyka dla mikroeksportera

Read Time:6 Minute, 53 Second

Gdy wystawiasz fakturę w euro, a koszty firmy i oczekiwany zysk liczysz w złotych, umocnienie złotego może obniżyć opłacalność eksportu. Faktura na 10 000 euro daje 43 000 zł przy kursie 4,30 zł za euro, ale 42 000 zł przy kursie 4,20 zł. To jednak tylko zmiana przychodu w przeliczeniu na złote. Aby oszacować wpływ kursu na wynik transakcji, trzeba uwzględnić również wydatki w euro oraz koszty ponoszone w złotych.

Dlaczego zmiana kursu złotego ma znaczenie dla eksportera?

Jeśli zagraniczny klient płaci ci w euro, za każde otrzymane euro dostajesz mniej złotych, gdy kurs EUR/PLN spada. Z punktu widzenia eksportera rozliczającego wyniki w złotych jest to niekorzystne, o ile cena w euro pozostaje taka sama. Wzrost kursu EUR/PLN działa odwrotnie: ta sama należność jest warta więcej złotych.

Ryzyko pojawia się już przy przygotowaniu oferty. Możesz ustalić cenę, zakładając kurs 4,30 zł za euro, a płatność otrzymać dopiero po wykonaniu zamówienia. Jeśli do tego czasu kurs spadnie, różnica obciąży wynik transakcji. Kurs z dnia sporządzenia oferty nie gwarantuje więc kwoty, którą ostatecznie uzyskasz po wymianie waluty.

Nie każda firma jest jednak narażona w takim samym stopniu. Eksporter, który kupuje materiały lub opłaca transport w euro, przy spadku kursu przeliczy na złote zarówno niższy przychód, jak i niższe koszty walutowe. Dlatego wartość faktury nie jest tym samym co kwota narażona na zmianę kursu.

Prosty kalkulator ryzyka kursowego: od czego zacząć?

Do podstawowego obliczenia wystarczy kwota faktury w walucie oraz przyjęty kurs. Wzór na przychód w złotych wygląda następująco:

Przychód w złotych = kwota faktury w walucie × kurs waluty w złotych.

Załóżmy, że wystawiasz fakturę na 10 000 euro. Przy kursie bazowym 4,30 zł za euro jej wartość wynosi 43 000 zł. Sprawdź teraz dwa warianty, nie traktując ich jako prognozy:

Przy kursie 4,20 zł za euro wartość faktury wyniesie 42 000 zł, czyli o 1000 zł mniej niż w wariancie bazowym.
Przy kursie 4,30 zł za euro wartość faktury wyniesie 43 000 zł.
Przy kursie 4,40 zł za euro wartość faktury wyniesie 44 000 zł, czyli o 1000 zł więcej niż w wariancie bazowym.

Jeśli chcesz szybko sprawdzić inną zmianę kursu, pomnóż kwotę faktury przez różnicę między nowym a bazowym kursem. Dla faktury na 10 000 euro zmiana o 0,01 zł za euro oznacza 100 zł różnicy w przeliczonej wartości przychodu. Takie obliczenie mówi jednak tylko o fakturze, nie o zysku.

Scenariusze warto dobrać do własnej transakcji. Przy niewielkiej marży nawet zmiana kursu, która wygląda niegroźnie na tle całej faktury, może pochłonąć istotną część planowanego zysku. Dlatego zamiast pytać wyłącznie „ile złotych dostanę?”, zapytaj również „ile zostanie po opłaceniu zamówienia?”.

Jak policzyć ekspozycję netto zamiast samej wartości faktury?

Zbierz należności i przyszłe wydatki w tej samej walucie, związane z daną transakcją. Jeżeli klient ma zapłacić 10 000 euro, a materiały i transport będą kosztować łącznie 3000 euro, uproszczona ekspozycja wyniesie 7000 euro:

Ekspozycja netto = należności w walucie − zobowiązania w tej walucie.

Spadek kursu o 0,10 zł za euro oznacza w takim przykładzie około 700 zł mniej w przeliczeniu ekspozycji netto, a nie 1000 zł wynikające z przeliczenia całej faktury. Analogicznie wzrost kursu o 0,10 zł podniósłby jej wartość o około 700 zł. Ten mechanizm nazywa się naturalnym równoważeniem wpływów i wydatków walutowych. W opracowaniu dotyczącym polskich przedsiębiorstw NBP wskazuje takie równoważenie jako jedną z metod ograniczania ryzyka kursowego.

Uproszczenie działa najlepiej wtedy, gdy wpływ i wydatek dotyczą tej samej waluty oraz podobnego okresu. Jeśli materiały opłacasz dziś, a klient płaci za trzy miesiące, obie kwoty mogą zostać przeliczone po różnych kursach. Samo odjęcie 3000 euro od 10 000 euro nie pokaże wtedy dokładnie rzeczywistego wyniku. Zapisz terminy płatności, a koszt już zapłacony uwzględnij według kwoty, którą faktycznie poniosłeś.

Nie łącz też automatycznie wpływów w euro z wydatkami w dolarach. To dwie różne ekspozycje, których wartość w złotych może zmieniać się inaczej. Prosty kalkulator prowadź osobno dla każdej waluty.

Ile zostanie po kosztach? Przykład wyniku transakcji

Rozwińmy poprzedni przykład. Przyjmijmy wyłącznie na potrzeby obliczeń, że oprócz należności 10 000 euro i kosztów 3000 euro firma ponosi 24 000 zł kosztów związanych z zamówieniem. Są to założenia ilustracyjne, a nie typowe stawki dla eksportera.

Przy kursie 4,30 zł za euro różnica między przychodem a kosztami walutowymi wynosi 7000 euro × 4,30 zł, czyli 30 100 zł. Po odjęciu 24 000 zł zostaje 6100 zł. Przy kursie 4,20 zł wynik spada do 5400 zł, a przy 4,40 zł rośnie do 6800 zł. Faktura zmienia w tych wariantach wartość o 1000 zł względem kursu bazowego, lecz wynik po uwzględnieniu kosztów w euro zmienia się o 700 zł.

Wynik transakcji w uproszczonym modelu = ekspozycja netto × kurs − koszty w złotych.

Jeżeli część kosztów jest stała w złotych, nie maleje ona wraz ze spadkiem kursu euro. Właśnie dlatego warto badać nie tylko zmianę przychodu, lecz także to, czy przy mniej korzystnym kursie zamówienie nadal spełnia twoje założenia dotyczące zarobku. W pełniejszej kalkulacji uwzględnij również te opłaty, które dotyczą konkretnej sprzedaży: na przykład prowizje, koszt wymiany waluty czy finansowanie oczekiwania na zapłatę.

Jak ustalić kurs, poniżej którego oferta przestaje się opłacać?

Próg opłacalności zależy od tego, co uznajesz za akceptowalny wynik. Jeśli chcesz jedynie sprawdzić, przy jakim kursie uproszczony wynik z przykładu spadnie do zera, podziel koszty w złotych przez ekspozycję netto. W naszym przykładzie jest to 24 000 zł ÷ 7000 euro, czyli około 3,43 zł za euro.

Taki próg nie oznacza jeszcze, że sprzedaż po kursie 3,43 zł jest dobrą decyzją: firma nie uzyskałaby w tym modelu planowanego zarobku. Jeśli celem jest co najmniej 5000 zł wyniku z zamówienia, dodaj tę kwotę do kosztów w złotych, a następnie podziel przez ekspozycję netto:

Kurs potrzebny do osiągnięcia założonego wyniku = (koszty w złotych + zakładany wynik) ÷ ekspozycja netto.

Dla podanych kwot otrzymasz 29 000 zł ÷ 7000 euro, czyli około 4,14 zł za euro. To użyteczny punkt odniesienia podczas wyceny: pokazuje, jak duży spadek kursu możesz przyjąć, zanim wynik zejdzie poniżej własnego celu. Jeśli w kalkulacji pominięto opłaty lub możliwe dodatkowe koszty, obliczony próg będzie zbyt optymistyczny.

Jak używać kalkulatora przy przygotowaniu oferty?

Najpierw wpisz cenę dla klienta w walucie faktury. Następnie dodaj wydatki w tej samej walucie, a oddzielnie koszty w złotych. Zaznacz, które płatności są już dokonane, a które dopiero nastąpią. Dzięki temu nie potraktujesz kosztu zapłaconego wcześniej jako wydatku, którego wartość nadal zależy od przyszłego kursu.

Potem porównaj wynik przy kursie użytym do wyceny z wynikami przy kursie niższym i wyższym. Zwróć szczególną uwagę na mniej korzystny wariant: czy po odjęciu kosztów zostaje kwota, którą uznajesz za wystarczającą? Jeśli nie, możesz ponownie ocenić cenę, koszty zamówienia lub warunki płatności, zanim potwierdzisz ofertę.

Znaczenie ma również treść umowy. Jasno określona waluta, termin zapłaty i zasady ewentualnej zmiany ceny pozwalają ustalić, kto ponosi skutki wahań kursu między ofertą a rozliczeniem. Gdy uzyskujesz wpływy i ponosisz wydatki w tej samej walucie, sprawdź, czy możesz sensownie dopasować ich terminy. Samo posiadanie kosztów w euro nie usuwa ryzyka, jeśli trzeba je opłacić znacznie wcześniej niż nadejdzie należność.

Kurs nie jest jedyną niewiadomą w eksporcie. W unijnym badaniu barier eksportowych 49% badanych MŚP wskazało wysokie koszty dostaw, a 52% uznało procedury administracyjne za zbyt skomplikowane. To dane o MŚP, nie wyłącznie o mikrofirmach, ale przypominają o praktycznej zasadzie: transport, obsługę transakcji i pozostałe koszty wpisuj do kalkulacji osobno, zamiast przypisywać każdą zmianę wyniku wahaniom złotego.

Taki kalkulator jest narzędziem do testowania opłacalności przy przyjętych kursach, nie prognozą rynku. Pokazuje, jak zmieniłby się wynik, gdyby kurs był inny. Rzeczywista kwota uzyskana po wymianie waluty może dodatkowo zależeć od kursu oferowanego przez bank lub kantor oraz pobieranych opłat; zasady księgowego i podatkowego przeliczenia transakcji to odrębna kwestia.